نماز شب
اكنون به چگونگى نماز شب مى پردازيم؛ پس از آن زيارت جامعهٔ كبيره و زيارت عاشورا را نيز نقل مى كنيم.
نماز شب: زمانش از نيمه شب آغاز مى شود، و هرچه زمان انجام آن به صبح نزديك تر باشد، فضيلتش افزون است. البتّه اگر هنگام صبح، نمازگزار چهار ركعت از نماز شب را به جا آورده باشد، بايد بقيّه نمازها را بدون سوره و با حمد تنها انجام دهد.
نماز شب، هشت ركعت است كه دو ركعت دو ركعت انجام مى شود؛ مستحب است در دو ركعت اول در هر ركعت بعد از حمد، سى مرتبه سورهٔ «توحيد» را بخواند؛ در اين صورت با پايان نماز، هيچ گناهى بين او و خداوند باقى نمى ماند.
هم چنين مى تواند در ركعت اول پس از حمد، سورهٔ «توحيد» بخواند و در ركعت دوّم سورهٔ «كافرون» را قرائت كند و در نمازهاى ديگر (شش ركعت باقى مانده) هر سوره اى را خواست، بخواند.
نيز، مى تواند در هر ركعت از هشت ركعت نماز شب، پس از حمد، سورهٔ «توحيد» را بخواند يا اين كه سوره اى نخواند و به حمد تنها بسنده كند.
مستحبّ است بعد از دو ركعت اوّل، دعايى را كه براى تعجيل فرج در ص 186 نقل كرديم بخواند. و بعد از ركعت چهارم، دعايى را كه در ص 187 نقل كرديم بخواند
قنوت نماز شب نيز مانند قنوت در نمازهاى واجب، مستحبّ است كه در ركعت هاى دوّم هر نماز، قنوت خوانده شود. در ذكر قنوت مى تواند سه مرتبه «سبحان اللّه» بگويد، يا اين دعا را بخواند:
أَللّٰهُمَّ اغْفِرْ لَنٰا وَارْحَمْنٰا وَعٰافِنٰا وَاعْفُ عَنّٰا فِي الدُّنْيٰا وَالْآخِرَةِ، إِنَّكَ عَلىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدير
بارالها؛ ما را ببخش، و رحم كن، و سلامتى بده، و در دنيا و آخرت ما را ببخش؛ به راستى كه تو هر چيزى بخواهى، مى توانى انجام دهى.
يا بگويد: «رَبِّ اغْفِرْ وَارْحَمْ وَتَجٰاوَزْ عَمّٰا تَعْلَمُ، إِنَّكَ أَنْتَ الْأَعَزُّ الْأَجَلُّ الْأَكْرَم
پروردگارا؛ ببخش، رحم كن، از هرچه مى دانى بگذر؛ به راستى، تو عزّت مندترين، باشكوه ترين، و بزرگوارترين هستى.
روايت شده است: حضرت موسى بن جعفر عليهما السّلام، هنگامى كه شب، در محراب عبادت مى ايستادند، مى گفتند: أللّهمّ إنّك خلقتني سويّا. . . «بارالها؛ راستى، تو مرا با اندامى متناسب آفريده اى. . .» ، و اين، دعاى پنجاهم صحيفهٔ كاملهٔ سجّاديّه است.
پس از انجام هشت ركعت نماز شب، دو ركعت نماز شفع و يك ركعت نماز وتر را به جا آوريد؛ در اين سه ركعت نماز، پس از «حمد» در هر ركعت سورهٔ «توحيد» را بخوانيد؛ تا ثواب يك ختم كامل قرآن را به دست آوريد؛ چون، هربار قرائت سورهٔ «توحيد» ، ثواب خواندن يك سوّم از قرآن را دارد.
نيز مى توانيد در ركعت اوّل شفع پس از «حمد» ، سورهٔ «ناس» ؛ و در ركعت دوّم پس از «حمد» ، سورهٔ «فلق» را قرائت كنيد.
پس از نماز شفع، يك ركعت نماز وتر با سورهٔ «حمد» و سورهٔ «توحيد» بخوانيد، و يا آن كه بعد از سورهٔ «حمد» سه مرتبه قُلْ هُوَ اَللّهُ أَحَدٌ و معوّذتين-يعنى قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ اَلْفَلَقِ و قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ اَلنّاسِ -را قرائت كنيد. پس از سوره، دست ها را به دعا برداشته و در قنوت، هرچه خواستيد بخواهيد.
شيخ طوسى رحمه اللّه مى گويد: دعاهاى قنوت، بى شمار است؛ و هيچ قنوت مخصوصى وارد نشده است كه واجب باشد همان خوانده شود.
مستحبّ است انسان در حال قنوت از ترس خدا و هراس از عذاب الهى بگريد، يا حالت گريه كنندگان را به خود بگيرد؛ و براى مؤمنان دعا كند، و مستحبّ است نام چهل مؤمن (شيعه) را ياد كند؛ زيرا، هركس براى چهل تن از شيعيان (مؤمنان) دعا كند، دعاى خودش نيز به خواست خداوند مستجاب خواهد شد. نيز، هرچه خواست پس از آن دعا كند.
شيخ صدوق رحمه اللّه در كتاب «من لا يحضر الفقيه» روايت مى كند كه پيامبر صلّى اللّه عليه و اله و سلّم در قنوت نماز وترش اين دعا را مى خواند:
أَللّٰهُمَّ اهْدِني فيمَنْ هَدَيْتَ، وَعٰافِني فيمَنْ عٰافَيْتَ، وَتَوَلَّني فيمَنْ تَوَلَّيْتَ، وَبٰارِكْ لي فيمٰا أَعْطَيْتَ، وَقِني شَرَّ مٰا قَضَيْتَ، فَإِنَّكَ تَقْضي وَلٰايُقْضىٰ عَلَيْكَ، سُبْحٰانَكَ رَبَّ الْبَيْتِ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ، وَاُؤْمِنُ بِكَ، وَأَتَوَكَّلُ عَلَيْكَ، وَلٰا حَوْلَ وَلٰا قُوَّةَ إِلّاٰ بِكَ يٰا رَحيم
خدايا؛ در بين كسانى كه هدايت مى فرمايى مرا نيز هدايت كن، و در بين عافيت يافتگانت مرا نيز سلامتى و عافيت ببخش، و هركه را سرپرستى مى كنى مرا نيز در زمرهٔ شان درآور؛ و هرچه به من عطا فرمودى بابركت گردان، و هر قضايى مقرر فرمودى مرا از شرّ و بدى آن حفظ كن؛ زيرا تو حكم مى كنى ولى كسى بر تو حكم نمى كند؛ منزّهى، اى پروردگار خانهٔ كعبه؛ از تو بخشش مى خواهم و به سويت بازگشت مى كنم، و به تو ايمان مى آورم، و بر تو توكّل مى كنم، و هيچ نيرو و جنبشى جز از تو، نيست؛ اى مهربان.
سزاوار است در قنوت، هفتاد مرتبه بگويد: «أستغفر اللّه (ربّي) و أتوب إليه» ؛ «طلب بخشش از خدا (پروردگارم) مى كنم، و به سويش بازگشت مى نمايم» .
شايسته است انسان، در اين هنگام دست چپ را بالا برده، و با دست راست تعداد استغفارهاى خود (هفتاد مرتبه) را بشمارد، و مستحبّ است سيصد مرتبه بگويد: «العفو» .
هركس چهار ركعت از نماز شب را پيش از اذان صبح خوانده باشد، مى تواند بقيّه را پس از نماز صبح به نيت ادا بخواند. هركس نمى تواند نماز شب را پس از نيمه شب بخواند، جايز است كه آن را پيش از نيمه شب بخواند.
